Değerler Psikoloji ve İnsan - Prof. Dr. Nevzat Tarhan - İkinci Bölüm - Adalet

necaticetin | Pzt, 19/12/2016 - 15:49 | Makale
Psikolojik Hayat
2,085
Değerler Psikoloji ve İnsan - Nevzat Tarhan
 
İkinci Bölüm - Adalet
.......................................
 
Adalet Duygusunun İnsan Psikolojisine Etkisi
 
Adalet duygusuyla insanın psikolojik sağlığı arasında ne­densellik bağı vardır. Bir köyde olduğunuzu ve buradaki tek kuyudan yalnızca güçlü insanların su çekebildiğini düşünün. Bu durum adaletsizliğe, mutsuzluğa ve kavgaya sebep olur. Aynı şekilde kişi, mutlu olmaya çalışsa da önündeki ekmeğin alınacağını düşündüğünde başarılı olamaz. İnsanın sevdik­lerini kaybedeceğini, her an birinin onlara zarar vereceğini düşünmesi de kişiyi son derece tedirgin eder. Tüm canlılarda olan yeme, içme, barınma gibi temel fizyolojik ihtiyaçları karşılayamama korkusu, insanın ruh sağlığını bozar. O halde insanın, bu korkular olmaksızın kendini güvende hissetmesi; adaletli bir ortamda, haksızlığa uğramayacağından emin ol­masıyla mümkündür. Bir kimse adalet duygusundan yoksun yöneticilerin başta olduğu bir ülkede kendisini emniyette hissedemez. İnsanın ruh sağlığını oluşturan temel duygular­dan biri güvendir; bu duygunun olmadığı bir ortamda sevgi söylemleri bir anlam ifade etmez.
 
Adalet Doğuştan Gelen Bir Duygu mudur?
 
Üç tür adalet vardır; bunlar yargı adaleti, sosyal adalet (insanların imkân ve fırsatlarda eşit olması) ve ahlaki ada­lettir (insanın kendisine karşı ahlaken doğru davranıldığını hissetmesi). Bir araştırma için anaokulu çocukları üzerinde adaleti bozma deneyleri yapılır. Henüz sosyal öğrenmenin yeterince oluşmadığı bu çocuklara dörder tane çikolata dağı­tılır ve çocuklar kendilerine dağıtılan çikolataları alıp yerler. Aynı gruba, başka bir gün farklı sayılarda çikolata dağıtılır ancak bu kez çocuklar arasında kavga başlar. Bu deneyden yola çıkarak adalet duygusunun beyinsel boyutunun olduğu ve öğrenme henüz gerçekleşmemiş olsa da, çocuklar arasında adaletin sağlanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
 
Başkalarının Tepkilerine Göre Oluşan Adalet Anlayışı
 
Toplumu; yaşlılar, hastalar, çocuklar, gençler, sağlıklı in­sanlar gibi çeşitli gruplara ayırabiliriz. Bunlar arasında sağlıklı ve genç olanların, diğerlerine oranla daha güçlü olmaları se­bebiyle başkalarına haksızlık yapmaları muhtemeldir. Bunun önlenmesi ise, ortak bir adalet kavramının gelişmesiyle mümkündür. Zira ortak bir adalet kavramı, insanların kurallara uygun davranmalarını sağlar.
 
Adaleti yargı açısından ele aldığımızda bir mahkemenin verdiği kararı, bir üst mahkemenin bozması şaşırtıcıdır. Şu anda Batı hukukunda adalet kavramı “yargı adaleti” olarak kendisini göstermektedir. Ancak Soğuk Savaş öncesi dönemde, sosyal adalet kavramı daha ön plandaydı. Batı kültürünün te­mellerini oluşturan Antikçağ değerlerinde sosyal adalet yoktur; yargı adaleti vardır. Bu sistemde güçlüler, kanunun koyduğu yargı adaletine sahiptir.
 
Adalet, insanların eşit şekilde yargılanmasıdır. Ancak Aristo’nun adalet kavramına dair farklı bir görüşü vardır. Aristo “Köleler ve efendiler aynı değildir; bu nedenle ikisinin adaleti ayrı olmalıdır” diyerek kendi adalet anlayışını ortaya koyar. “Aristokrat” tabiri de adını Aristo’dan alır. Bu görüşe göre, kendisini önemli addeden bir grup insan vardır. Köleler ve efendiler birbirlerinden farklı oldukları için, bu kimselerin yargılanmaları da farklı olmalıdır. Bu yaklaşım tarzı, pagan kültürün bir özelliğidir. Eski Yunanlarda hırsızlık, suçlu ya­kalanmadığı sürece serbesttir. Bu konuda sosyal adalet anla­mında herhangi bir yaptırım yoktur; yasalar suçlu yakalandığı takdirde devreye girer. Bu durum şu an için yazılı hukukta olmasa da, genel olarak pratik hukukta geçerlidir. İnsanlar, yakalanmadıkları sürece her suçu mübah saymaktadırlar; zira iç sorumluluğa sahip değillerdir. Kanunlardan kaçmayı çıkar olarak gören insanlar, bunu bir hüner addetmektedirler. Güçlü kimseler yakalansalar da kurtulmanın yolunu buldukları için, toplumdaki hâkim değer, güçlülerin adaleti olmaktadır.
 
KAYNAK: Değerler Psikoloji ve İnsan - Nevzat Tarhan kitabından alıntı



Yazar :

Kategori :
Psikolojik Hayat
Okunma Sayısı
2,085

Makaleler Yorum ve İçerikler